Wskazania medyczne
HBOT przy stopie cukrzycowej: rany, niedotlenienie i kwalifikacja
W stopie cukrzycowej HBOT jest dodatkiem do odciążenia, opracowania rany, leczenia zakażenia, kontroli cukrzycy i oceny naczyń. W kwalifikacji jest leczeniem dodatkowym dla przewlekłej rany z niedotlenieniem tkanek i jasno zapisanym celem kontroli.
W skrócie
- HBOT jest dodatkiem do leczenia rany, a nie zamiennikiem odciążenia, kontroli zakażenia i oceny ukrwienia.
- Löndahl 2010: po roku pełne wygojenie uzyskano u 25/48 pacjentów w grupie HBOT i 12/42 w grupie placebo.
- Fedorko 2016 nie potwierdził redukcji wskazań do amputacji, dlatego obietnice powinny być ostrożne.
- Przed kwalifikacją przygotuj zdjęcia i wymiary rany, HbA1c, posiewy, leczenie antybiotykami oraz badania naczyń; TcpO2, czyli pomiar tlenu w skórze <25 mmHg wzmacnia potrzebę pilnej oceny ukrwienia.
Spis treści
Rana w przebiegu cukrzycy zwykle ma kilka przyczyn naraz: neuropatię, ucisk, niedokrwienie, zakażenie i zaburzoną kontrolę glikemii. Z tego powodu kwalifikacja do HBOT powinna zaczynać się od dokumentacji rany i leczenia podstawowego, a nie od samego pytania o liczbę sesji.
Najpierw rana i ukrwienie
Przed rozmową o HBOT trzeba opisać ranę: lokalizację, głębokość, czas trwania, wysięk, cechy zakażenia, ból, zapach, martwicę, odciążenie i dotychczasowe leczenie.
Równie ważne jest ukrwienie. ABI, badanie Doppler, angiografia, konsultacja naczyniowa lub TcpO2, czyli pomiar tlenu w skórze pomagają ustalić, czy najpierw potrzebna jest rewaskularyzacja. IWGDF 2023 podaje, że TcpO2 ≥25 mmHg zwiększa prawdopodobieństwo gojenia do 45%, a wynik <25 mmHg zwiększa prawdopodobieństwo dużej amputacji o około 20%.
Dlaczego leczenie bywa trudne
Jeżeli pacjent nadal chodzi na chorej stopie, rana jest zakażona albo naczynia nie dostarczają krwi, sama poprawa dostępności tlenu nie rozwiąże problemu. HBOT ma sens tylko wtedy, gdy leczenie podstawowe jest uporządkowane.
Kontrola efektu powinna opierać się na wymiarach rany, zdjęciach z datą, ocenie zakażenia, bólu, wysięku i decyzjach zespołu prowadzącego. Bez tego łatwo pomylić naturalne wahania wyglądu rany z realną poprawą.
Gdzie HBOT mieści się w planie
Najbardziej sensowna rozmowa dotyczy ran przewlekłych, trudno gojących się, z podejrzeniem niedotlenienia tkanek, po ocenie naczyniowej i przy równoległym leczeniu cukrzycy, zakażenia oraz odciążenia.
Ścieżka kwalifikacji rany
Löndahl M. 2010: dane bez skrótu
W badaniu Löndahl i wsp. oceniano pacjentów z przewlekłymi owrzodzeniami stopy cukrzycowej. Protokół obejmował 85-minutowe sesje, 5 dni w tygodniu przez 8 tygodni, maksymalnie 40 zabiegów. Po 12 miesiącach pełne wygojenie rany indeksowej odnotowano u 25 z 48 osób w grupie HBOT oraz u 12 z 42 osób w grupie placebo.
Fedorko i wsp. pokazali jednak, że nie każde dobrze zaprojektowane badanie daje taki sam wynik: w ich próbie HBOT nie zmniejszyła wskazań do amputacji. To powód, żeby kwalifikować konkretną ranę, a nie obiecywać efekt każdemu pacjentowi z cukrzycą.
Co przygotować przed kwalifikacją
- Zdjęcia rany z datą, wymiary i opis dotychczasowego tempa gojenia.
- HbA1c, glikemie, posiewy, antybiotyki, informacje o odciążeniu i opatrunkach.
- ABI, Doppler, angiografię, konsultację naczyniową lub TcpO2, czyli pomiar tlenu w skórze, jeżeli były wykonane.
- Listę leków, chorób płuc, problemów z uszami i wcześniejszych trudności z ciśnieniem.
Co z badań wynika dla pacjenta
Löndahl M. 2010
Löndahl M. 2010: randomizowane badanie z grupą placebo, opublikowane w Diabetes Care. 94 osoby z przewlekłym owrzodzeniem stopy cukrzycowej.
w analizie intention-to-treat pełne wygojenie po roku osiągnęło 25/48 pacjentów w grupie HBOT i 12/42 w grupie placebo.
wynik pasuje przede wszystkim do przewlekłych, trudno gojących się owrzodzeń, a nie do każdej rany u osoby z cukrzycą.
Fedorko L. 2016
Fedorko L. 2016: randomizowane badanie kliniczne w Diabetes Care. 103 pacjentów z cukrzycowymi owrzodzeniami kończyn dolnych.
badanie nie wykazało redukcji wskazań do amputacji po dodaniu HBOT.
w stopie cukrzycowej trzeba rozdzielać gojenie rany, ryzyko amputacji, ukrwienie i jakość leczenia podstawowego.
Co to oznacza przed kwalifikacją
Przed rozpoczęciem serii ustal, co ma się zmienić po konkretnym etapie leczenia: powierzchnia rany, głębokość, wysięk, cechy zakażenia, ból albo decyzja chirurga/naczyniowca.
- Nie odstawiaj leczenia rany, antybiotyku, odciążenia ani kontroli diabetologicznej.
- Ustal, kto prowadzi ranę i kto podejmie decyzję, gdy pojawi się martwica, gorączka lub narastający ból.
- Rób zdjęcia w tym samym świetle i z miarką, żeby porównanie było uczciwe.
- Zapytaj, po jakim etapie zespół oceni, czy kontynuacja HBOT ma sens.
Powiązane strony Omega-3
Disclaimer medyczny
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani indywidualnej kwalifikacji do HBOT.
Źródła i bibliografia
- Undersea and Hyperbaric Medical Society (2020). Indications for Hyperbaric Oxygen Therapy. UHMS Featured Resources. Link do źródła — Lista uznanych wskazań klinicznych oraz definicja HBOT.
- U.S. Food and Drug Administration (2025). Follow Instructions for Safe Use of Hyperbaric Oxygen Therapy Devices. FDA Letter to Health Care Providers. Link do źródła — Aktualne zalecenia bezpieczeństwa dla urządzeń HBOT, personelu i pacjenta.
- International Working Group on the Diabetic Foot (2023). IWGDF Practical Guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease. IWGDF Guidelines. Link do źródła — Ocena ukrwienia, TcpO2 i wskazania do pilnej oceny naczyniowej w stopie cukrzycowej.
- Löndahl M. i wsp. (2010). Hyperbaric oxygen therapy facilitates healing of chronic foot ulcers in patients with diabetes. Diabetes Care. Link do źródła — Randomizowane badanie z grupą placebo, n=94.
- Fedorko L. i wsp. (2016). Hyperbaric Oxygen Therapy Does Not Reduce Indications for Amputation.... Diabetes Care. Link do źródła — RCT, n=103; ważne ograniczenie prostych obietnic przy stopie cukrzycowej.
Kwalifikacja
Sprawdź kwalifikację rany cukrzycowej
Zabierz zdjęcia rany, pomiary, HbA1c, posiewy, opis odciążenia i badania naczyń. Przed serią ustal cel, przeciwwskazania i termin kontroli gojenia.
