HBOT przy osteoradionekrozie żuchwy: profilaktyka, leczenie i ograniczenia

W dokumentacji powinno być jasne, czy chodzi o profilaktykę przed ekstrakcją, leczenie odsłoniętej martwiczej kości, trudno gojącą się ranę po zabiegu, zakażenie, ból czy plan rekonstrukcji.

Potrzebne są: opis radioterapii, dawka w okolicy żuchwy, badania obrazowe, ocena stomatologiczna i informacja, czy wykluczono wznowę. Bez tych danych trudno uczciwie ocenić ryzyko oraz sens HBOT.

Napromieniona kość jest gorzej ukrwiona i bardziej podatna na zakażenie oraz przewlekłe odsłonięcie. Jednocześnie nowoczesna radioterapia, antybiotykoterapia, płukanki, techniki chirurgiczne i profilaktyka stomatologiczna zmieniły ryzyko w porównaniu ze starszymi badaniami.

Dlatego nie wystarczy powołać się na samą nazwę rozpoznania. Trzeba rozdzielić profilaktykę przed zabiegiem, leczenie potwierdzonej martwicy, leczenie bólu, zakażenia i decyzje rekonstrukcyjne.

HBOT pojawia się jako element planu prowadzonego przez specjalistę, zwłaszcza gdy celem jest poprawa warunków gojenia po zabiegu albo wsparcie leczenia trudnej rany. Uzupełnia chirurgię, antybiotyk, kontrolę onkologiczną i regularną opiekę stomatologiczną.

Badanie Marx 1985 wspierało profilaktyczne zastosowanie HBOT przed ekstrakcją w napromienionej żuchwie: ORN wystąpiła u 2 z 37 pacjentów w grupie HBOT i u 11 z 37 pacjentów otrzymujących penicylinę.

HOPON/Shaw 2019 dał bardziej ostrożny obraz w realiach współczesnej opieki: po 6 miesiącach ORN rozpoznano u 6,4% pacjentów w grupie HBOT i u 5,7% w grupie kontrolnej; OR 1,13, czyli iloraz szans porównujący dwie grupy; 95% CI, czyli przedział ufności pokazujący zakres niepewności wyniku 0,14-8,92; p=1. Ten wynik wyklucza automatyczną profilaktykę u każdego pacjenta i zostawia decyzję zespołowi.

• Opis radioterapii: okolica, dawka, data zakończenia leczenia i rodzaj nowotworu.
• Pantomogram, CBCT lub inne badania obrazowe żuchwy, jeżeli były wykonane.
• Plan chirurga lub stomatologa: ekstrakcja, opracowanie martwicy, antybiotyk, płukanki, rekonstrukcja albo obserwacja.
• Opis bólu, odsłoniętej kości, zakażenia, przetoki, trudności z jedzeniem i dotychczasowego gojenia.

Marx R.E. 1985

Marx R.E. 1985: randomizowane badanie profilaktyki ORN po ekstrakcji w napromienionej żuchwie.

ORN wystąpiła u 2/37 pacjentów z HBOT oraz 11/37 pacjentów z profilaktyką penicyliną.

wynik historycznie wspierał protokoły profilaktyczne, szczególnie przy ekstrakcjach po radioterapii.

standard radioterapii, stomatologii i chirurgii zmienił się od lat 80., więc wynik trzeba zestawić z nowszymi danymi.

Shaw R.J. 2019

Shaw R.J. 2019: randomizowane badanie fazy 3 u pacjentów po radioterapii żuchwy przed zabiegami dentoalveolarnymi; randomizowano 144 osoby, a punkt końcowy analizowano u 100.

ORN po 6 miesiącach wystąpiła u 6,4% pacjentów w grupie HBOT i 5,7% w grupie kontrolnej; OR 1,13, czyli iloraz szans porównujący dwie grupy; 95% CI, czyli przedział ufności pokazujący zakres niepewności wyniku 0,14-8,92; p=1. W grupie HBOT stosowano 30 ekspozycji przy 2,4 ATA, czyli ciśnienie w komorze względem normalnego ciśnienia atmosferycznego przez 80-90 minut.

nowsze dane nie potwierdzają rutynowej profilaktyki dla każdego; decyzja powinna należeć do zespołu prowadzącego.

Przed kwalifikacją zapytaj specjalistę, jaki jest cel HBOT: zmniejszenie ryzyka po zabiegu, wsparcie gojenia, przygotowanie do rekonstrukcji czy leczenie istniejącej martwicy. Bez tej odpowiedzi trudno ocenić serię.

1. Nie planuj ekstrakcji w napromienionej żuchwie bez zespołu znającego historię radioterapii.
2. Zabierz badania obrazowe i opis aktualnego stanu jamy ustnej.
3. Ustal, kto ocenia gojenie i kiedy zapada decyzja o kolejnym etapie leczenia.
4. Zgłoś problemy z uszami, zatokami, płucami, cukrzycą, lekami i klaustrofobią.